Quả bóng cong trên mặt bàn: Tấm HCĐ Teqball và nhịp đập mới của thể thao Việt Nam tại Asiad 20

Sáng 20/9, trên mặt bàn cong của nhà thi đấu Asiad 20, quả bóng rời chân Nguyễn Hoàng Minh Tân, vòng qua lưới, chạm mép bàn bên phía Ấn Độ rồi rơi xuống sàn. Trọng tài giơ tay. Tỷ số 2-0. Tấm huy chương đồng đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại kỳ Á vận hội lần này không đến từ sân cỏ, cũng không đến từ võ đài quen thuộc, mà từ một môn thể thao mà phần lớn khán giả Việt chỉ mới biết tên vài năm trở lại đây. Tôi theo dõi trận đấu qua màn hình, tai nghe tiếng bóng nảy đều đặn như tiếng máy đếm nhịp. Trịnh Gia Nghi đứng bên kia bàn, hai tay chống hông, thở dốc, mắt vẫn dán vào quả bóng. Cặp Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ buông vai. Trận tranh huy chương đồng nội dung đôi nam nữ khép lại nhanh hơn tôi tưởng. Có những khoảnh khắc trong nghề, bạn nhận ra mình đang chứng kiến một thứ chưa có tiền lệ, và cái tiền lệ ấy lại đến từ một môn mà chính chúng ta còn đang học cách gọi tên. Teqball lần đầu được đưa vào chương trình thi đấu chính thức tại Asiad 20. Đây là môn pha trộn giữa bóng đá và bóng bàn: vận động viên dùng chân, đầu, ngực để đưa bóng qua lại trên một mặt bàn cong, mỗi bên được chạm bóng tối đa ba lần trước khi đưa bóng sang phần bàn đối phương. Luật cấm dùng tay. Mặt bàn cong khiến quỹ đạo bóng trở nên khó đoán, buộc người chơi phải tính toán điểm rơi trước khi bóng tới. Ở nội dung đôi, đặc biệt là đôi nam nữ, bài toán phối hợp trở nên phức tạp gấp bội so với đánh đơn. Một cú chạm bóng lệch nhịp, một bước di chuyển chậm nửa giây, cả cặp phải trả giá. Người chơi phải đọc được ý nhau trước khi bóng rời chân đồng đội. Nhiều năm ngồi ở các võ đường quan sát cách hai võ sĩ tập ăn ý với nhau, tôi nhận ra Teqball đòi hỏi đúng thứ kỹ năng ấy: tin nhau đến mức không cần ra hiệu. Với Việt Nam, đây là môn còn non trẻ. Chúng ta không có hệ thống giải chuyên nghiệp dày dạn như bóng đá, không có hàng chục học viện đào tạo từ nhỏ, không có một thế hệ vận động viên đã quen với mặt bàn cong từ thời thơ ấu. Vậy mà Minh Tân và Gia Nghi đã bước ra đấu trường châu lục và giành huy chương ngay ở lần đầu môn này xuất hiện trong chương trình thi đấu. Ngồi trên khán đài Moscow, tôi học được cách lắng nghe bằng mắt và nhìn bằng tai. Cách một vận động viên bước lên mặt bàn, cách người ấy đặt chân trước khi nhận bóng, cách cặp đôi trao nhau ánh mắt sau mỗi điểm, tất cả nói lên trình độ chuẩn bị nhiều hơn bất kỳ bảng thành tích nào. Ở trận đấu này, tôi để ý cách hai người Việt Nam chia nhau khoảng trống trên bàn. Người này lùi về sau thì người kia dâng lên, không cần ngoái lại nhìn. Đó là dấu hiệu của một cặp đôi đã tập cùng nhau đủ lâu để cơ thể hiểu nhau trước cả đầu óc. Ít giờ sau, ở nội dung đôi nam, Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa bước vào trận tranh huy chương đồng gặp một cặp đôi Iraq. Họ để thua. Tấm HCĐ thứ hai ở Teqball vuột khỏi tay. Khoảng cách giữa hai trận đấu ấy, một trận thắng gọn 2-0 và một trận thua tiếc nuối, cùng nằm trong một buổi sáng, kể cho tôi nghe nhiều điều về độ sâu của một nền thể thao non trẻ. Khi chỉ có một cặp đôi đạt phong độ ở một thời điểm, thành tích phụ thuộc vào may mắn của lá thăm hơn là vào thực lực của cả hệ thống. Đó là bài học mà bóng đá Việt Nam đã học nhiều lần trong quá khứ, và giờ đây nó lặp lại ở một môn thể thao mới. Cũng trong buổi sáng 20/9, ở môn Karate, Bùi Ngọc Nhi bước vào nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ. Trận mở màn, cô gặp võ sĩ chủ nhà Nhật Bản Ono Maho và thua 0-5. Một tỷ số đủ để làm nhụt chí bất kỳ ai, nhất là khi đối thủ vừa được khán đài nhà cổ vũ hết mình. Điều xảy ra sau đó mới là phần đáng nói. Ngọc Nhi lần lượt đánh bại Choi Haeun của Hàn Quốc 5-0, rồi Leong Wai Yee Shannon của Singapore 4-1, để giành tấm HCĐ. Từ một trận thua trắng, cô đứng dậy bằng hai trận thắng áp đảo. Tôi từng viết rằng mùa dịch, sân vắng tanh, nhưng tôi chưa bao giờ nghe rõ tiếng trái tim người hâm mộ đến thế. Câu chuyện của Ngọc Nhi nhắc tôi nhớ lại điều đó. Ở những nội dung biểu diễn như Kata, không có đối thủ trực tiếp đứng trước mặt để bạn đè bẹp. Bạn thi đấu với chính mình, với ký ức về trận thua vừa rồi, với áp lực phải trình diễn lại một bài quyền đã thuộc nằm lòng nhưng vẫn phải hoàn hảo đến từng nhịp thở. Đó là cuộc chiến tâm lý thuần túy, nơi kỹ thuật đã được rèn xong từ lâu và phần còn lại phụ thuộc vào việc bạn có giữ được sự tĩnh tại khi ban giám khảo đang chấm từng động tác. Tôi đã xem không ít võ sĩ đánh mất huy chương vì run tay ở đúng khoảnh khắc ấy, chứ không phải vì thiếu bài bản. Đây không phải lần đầu Ngọc Nhi để lại dấu ấn. Cô đã có thành tích tại SEA Games 33 và các giải trẻ châu Á. Tại Asiad 20, nữ võ sĩ này vẫn còn cơ hội tranh thêm huy chương khi cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9. Sau gần nửa ngày thi đấu, đoàn thể thao Trung Quốc vươn lên dẫn đầu bảng tổng sắp với 2 huy chương vàng, 4 huy chương bạc và 1 huy chương đồng. Vận động viên Lin Xinyu ở nội dung ba môn phối hợp nữ là người mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại Asiad 20. Đoàn chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV và 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi đoàn có 1 HCV, lần lượt xếp từ thứ ba đến thứ năm. Đoàn thể thao Việt Nam tạm xếp thứ chín với 2 tấm HCĐ. Tôi không phải người thích dựng câu chuyện bằng bảng biểu. Nhưng có một điều đáng để dừng lại: 2 tấm HCĐ ấy đến từ hai môn rất khác nhau, một môn vừa mới ra đời trên đấu trường châu lục và một môn đã gắn bó với thể thao Việt Nam qua nhiều thế hệ. Sự xuất hiện đồng thời của hai môn này trên bảng thành tích kể một câu chuyện về một nền thể thao đang mở rộng biên giới của chính mình. Có một cách đọc bảng tổng sắp mà tôi muốn thử thách. Nhiều người sẽ nhìn vào vị trí thứ chín và hai tấm HCĐ rồi kết luận rằng đây là một khởi đầu khiêm tốn, rằng Việt Nam vẫn đang ở nhóm sau trong cuộc đua huy chương châu lục. Cách đọc ấy bỏ sót điều quan trọng nhất. Khi một môn thể thao lần đầu được đưa vào chương trình thi đấu, người ta không chỉ đang tranh huy chương. Họ đang tham gia vào thời khắc định hình văn hóa của môn đó, từ cách đào tạo, cách chọn người, đến cách những tấm huy chương đầu tiên được khắc tên. Việc có mặt sớm ở Teqball đồng nghĩa với việc Việt Nam đặt được một chỗ đứng trước khi môn này phổ biến và cuộc cạnh tranh trở nên khốc liệt hơn nhiều. Lịch sử thể thao cho thấy những quốc gia đến sớm ở một bộ môn mới thường giữ được lợi thế trong nhiều chu kỳ, bởi họ viết nên chuẩn mực kỹ thuật trước khi người khác kịp đuổi theo. Ngược lại, cú trượt của Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa ở nội dung đôi nam phơi bày một điểm mù quen thuộc của chúng ta. Chúng ta giỏi tạo ra những cá nhân hoặc những cặp đôi lóe sáng, nhưng chưa xây được chiều sâu đến mức một nội dung thi đấu có thể đứng vững mà không phụ thuộc vào một vài gương mặt. Đó là khoảng cách giữa việc giành huy chương và việc xây một nền thể thao. Khi sân Hòa Xuân vỡ òa trong nước mắt, tôi hiểu thương hiệu không phải là logo mà là niềm tin. Ở Teqball, niềm tin ấy mới chỉ ở dạng hạt giống. Không có khán đài đông nghẹt, không có những dải băng rôn phủ kín khán đài như ở các trận bóng đá V.League. Nhưng chính vì vậy, mỗi tấm huy chương đầu tiên lại mang sức nặng riêng: nó không được tiếp sức bởi truyền thống, mà phải tự tạo ra truyền thống cho chính mình. Có những trận đấu kéo dài 90 phút, nhưng câu chuyện thì đọng lại hàng chục năm. Trận tranh HCĐ của Minh Tân và Gia Nghi chỉ kéo dài hai ván, nhưng tôi tin nó sẽ còn được nhắc tới, bởi nó là tấm huy chương đầu tiên của Việt Nam ở một môn thể thao vừa đặt chân lên đấu trường châu lục. Ngày 22/9, Ngọc Nhi cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ gặp Nepal. Đó là cơ hội để đoàn thể thao Việt Nam nâng con số huy chương, và cũng là phép thử xem chiều sâu của các môn võ có đủ để gánh thêm kỳ vọng hay không. Một mình Ngọc Nhi tỏa sáng là câu chuyện cá nhân đẹp; cả đội cùng tỏa sáng là câu chuyện hệ thống. Còn với Teqball, câu hỏi lớn hơn tấm huy chương đang chờ phía sau: liệu một môn thể thao non trẻ, vừa ghi dấu ở đấu trường châu lục, có nhận được sự đầu tư đủ để đi từ một lần lóe sáng đến một hệ thống bền vững. Mỗi nhịp trống trên khán đài là một nhịp đập của thành phố nơi trái bóng lăn, và lần này nhịp đập ấy đến từ một mặt bàn cong. Điều đáng chờ là liệu nó có đủ dài để trở thành một nhịp quen thuộc.